REÇEL

Adnan Bey Matmazel’le Neden Evlenmedi?

Aslında Matmazel’in hikayesi, “patriyarka ile sermayenin ortaklığının” kaçınılamaz bir sonucu… Kadınlar, kapitalist sistemin ücretli işçilerini yeniden-üretmek, beslemek, varlıklarını mümkün kılmak için evde çalışmalıdırlar. Kadınlar iş gücünü yeniden-üretirler, erkekler için değil; sermaye için emek harcarlar.

Konuk Yazar: Hilmiye

Annem geçen gün bana kendi lise döneminden insanları anlatıyor. “Evli olanlar vardı, bilirdik” diye anlatıyor. “Yaşları bizden büyüktü, okumak istediği için şehre gelmiş, ama köydeki karısı, hatta bazen çocuğunu bilirdik” diyor. “E birkaç yıllığına evinden ayrılacaksa neden evlenmiş bu adam” diye soruyorum. “İçinde kalmıştır, okumak istemiştir, belki kızı kaçırmamak istiyordur ya da ailesinin yanına bir gelin lazımdır işleri yapacak ondan evlenmiştir” diyorlar sorumu duyan odadaki kadınlar…

Yakından şahit olmasanız da bilirsiniz, böyle bir evlilik türü vardır: Ev işlerini yapsın diye. Adamın işi görülsün diye. Mesela adam eşi vefat edince yalnız kalmıştır, yaşamını idame etmesinin tek yolu evliliktir. Ona çevreden bir kadın bulunur, iki taraf da şartlar ve koşulların farkındadır, evliliğin neden gerçekleştiği gün gibi ortadadır, adamın hayatı toparlanacaktır. Toparlama işlemini evin odalarına ayırarak anlatabiliriz: yemek yemek ve doymak için mutfak işleri, giyinmek ve bunların temizliği için banyo işleri, yaşam alanı temizlikleri… Çocuklar varsa bunlar ayrı bir madde, yaşlı bakımı varsa başka bir madde. Hasbelkader birbirlerine muhabbet beslerler de ikinci baharlarını yaşarlarsa ne âlâ! Aslında madde madde ayırmak ev kadınlığı için komik kaçıyor, çünkü zihinsel ve fiziksel olarak yapılan tüm bu işleri tek tek kategorilere ayırmak pek mümkün değil.  Zaten madde madde ayrılsa, her bir maddenin bütçesi ve kalemi çıkarılsa adam bunu mümkün değil ödeyemez, iş piyasasındaki kimse ödeyemez, o yüzden kadınla evlenir.

Fakat müşfik, babacan, zengin iş adamı Adnan Bey istisna -bu noktada Aşk-ı Memnu dizisine geçiyoruz. Adnan Bey’in hayatını idame ettirmesi için evlenmesine gerek yoktu. Birkaç kuşaktır büyük bir servete sahip olan Adnan Bey, yurt içindeki yatırımları ile zenginliğine zenginlik katmaktadır. Bu yüzden yanında bütün bir aileyi -çocukları dahil- ve iki hizmetçi ile bir şoförü istihdam ederken; evlatlık çocuklarından akrabası olanı refah içinde yaşatabilmekteydi. Bunlara ek olarak çocukların bakımı, evden ve mürebbiyelikten sorumlu bir kadını, Matmazel’i de mesaisiz yanında çalıştırabiliyordu. Matmazel sadece iyi bir maaş ve refah içinde bir hayat sürdürebildiği için değil; Adnan beye olan romantik duyguları ve çocuklara olan sevgisinden de o evdeydi. Harcadığı emek sıradan bir çalışanınkinden çok fazlaydı. Bütün görevlerini aileye karşı hissettiği şefkat ve merhametle sarmalayarak yerine getirdiği için sadece bir ücretli çalışan değilse de evin hanımı da değildi.

Aslında Matmazel’in hikayesi, “patriyarka ile sermayenin ortaklığının” kaçınılamaz bir sonucu… Kadınlar, kapitalist sistemin ücretli işçilerini yeniden-üretmek, beslemek, varlıklarını mümkün kılmak için evde çalışmalıdırlar. Kadınlar iş gücünü yeniden-üretirler, erkekler için değil; sermaye için emek harcarlar. Çocukların emekgücü, babalarına acilen yarar sağlayacak olsun ya da olmasın, çocuk yetiştirmek patriyarkayı bir sistem olarak sürdürmede çok önemli bir görevdir (Hartmann, 175). Matmazel’in evi iş yeriyle birleşir, sevilme umuduyla çalışmaya devam eder. Fiili olarak yapmasa da yerine getirdiği evi çekip çevirmek işi, Adnan Bey ve sorumlu olduğu çocukların hayatının devamı için yaşamsal öneme sahiptir. Matmazel’in işi bedava bir ev işi hizmeti değildir belki; ev kadınına benzer bir görevle istihdamı sermaye için gerekli olmasındandır.

Heidi Hartmann’ın ifadesiyle kadınların emeğinden yarar sağlayanlar kapitalistler ama aynı zamanda koca ve baba olarak evde kişiselleşmiş hizmetlerden yararlanan erkekler (Hartman, 167) olduğu için Matmazel bu ikircikli konuma itilir. Ücretli istihdamı Matmazel’e kendi hayatını yaşamak, yaşamında yapacağı değişikliklere alan açmak ya da kariyer kurmak gibi yararlar sağlamaz; o, ev kadını ve ücretli işçi arasında sıkışır. Belki Adnan Bey bu kadar zengin olmasaydı, ihtiyacı olan bu hizmetli sağlamasının en kolay yolunu Matmazel gibi bir kadınla evlenmekte görecekti. Evlilik gerçekleştikten sonra Adnan Bey’i çok iyi bir koca yapacak serveti, Matmazel’in Adnan Bey’le eşleştirilmesi önündeki en büyük engel olur. Fakat, her ne kadar dizi fedakârlık ve şefkat gibi duyguları yüceltmek için Matmazel’e farklı bir son yazsa da içten içe biliriz ki Matmazel’in ikircikli konumu değişecek gibi değildir.

  • Hartmann, Heidi. 2006. Marksizm’le Feminizm’in Mutsuz Evliliği. İstanbul: Agora Kitaplığı.

Konuk Yazar

1 Yorum

  • aslında dizide Ednan Bey’le evlenmesi gereken bir diğer kişi de Süleyman Bey’dir. birbirlerine muhabbetleri, birbirlerinin arkalarını her defasında kollamaları, evin düzenine ve herkesin rahatını sağlamadaki prensipleri yasak diğer bir aşktan başka birşey değil. tabii ki kitabın yazıldığı dönem, Türkiye’nin şimdiki hali, Süleyman Bey’in eşi Şaheste Hanımın hala hayatta kalışı (ki bu kadına dizi boyunca toplamda en fazla 5 kere ilgi ve şefkat gösterilmiştir) bu olması gereken beraberliği mümkün kılmamaktadır. bunun olasılık dışı olduğunu bilen Ednan ile Süleyman brohood çatısında birleşerek gizli bir şer odağı olan erkek dayanışmasının yalı halini inşa etmişlerdir. Bu aslında hegemon erkek ve ona benzemeye çalışan ama bunu yaparken serden de geçmeyen erkeklik hallerinin bir yansıması değil de nedir? Ednan belki böyle bir sermayedar olmasa belki biseksüel olarak açılırdı. Ammavelakin şartlar el vermeyince olaylar yaşamda anlam arayışında olan, kendini ispat etmek isteyen, değer görmek ve saygı duyulmak isteyen Bihter’e oluyor. Ataerki, kapitalizm nerden bakarsanız bakın herkesin yaşamını düzenleyen yöneten ana unsur olmuştur dizide.

Yazılara eşlik için öneri parça listemiz:


Son Yorumlar